Το όπιο είναι ο χυμός που προέρχεται από τη χλωρή κάψα της παπαρούνας Paper somnifοrum (υπνοφόρος μήκων) κα ήταν γνωστό στους αρχαίους λαούς για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες.

Στην αρχαία μεσοποταμία οι Σουμέριοι γνώριζαν το όπιο ήδη από το 4000 π.Χ., ενώ στην αρχαία Ελλάδα η υπνοφόρος μήκων ήταν ένα από τα σύμβολα της θεάς Δήμητρας. Σύμφωνα με το Μύθο, όταν ο Πλούτωνας άρπαξε την κόρη της Περσεφόνη, η Δήμητρα, στην απόγνωσή της κατέφυγε στη δράση του χυμού της μηκώνου για να κοιμηθεί και να ξεχάσει τη λύπη της. Επιπλέον, στους προχριστιανικούς αιώνες, το όπιο χρησιμοποιήθηκε κυρίως για την αντιμετώπιση της διάρροιας και αργότερα για τις υπνωτικές του ιδιότητες που είχαν καταγραφεί από τον Ιπποκράτη, τον Όμηρο, τον Διοσκουρίδη, το Βιργίλιο και τον Οβίδιο.

Έπειτα, μέσω των αράβων γιατρών, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν το όπιο για τις θεραπευτικές του ιδιότητες, η φήμη του διαδόθηκε στην Ινδία το 600 μ.Χ. Μέχρι και τον 16ο και 17ο αιώνα, η ιατρική χρήση του οπίου ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, καθώς τόσο το όπιο όσο και το λάβδανο, διάλυμα οπίου και αιθυλικής αλκοόλης, χρησιμοποιήθηκαν πρακτικά για τη θεραπεία κάθε γνωστής νόσου. Στις αρχές του 1800, η μορφίνη απομονώθηκε σε καθαρή μορφή και από τότε χρησιμοποιήθηκε ως το βασικό θεραπευτικό μέσο στη θεραπεία του σοβαρού πόνου σε παγκόσμια κλίμακα.

Τα οπιοούχα – οπιοειδή είναι ισχυρά αναλγητικά και διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:
• φυσικά οπιοειδή (μορφίνη, κωδεΐνη)
• ημισυνθετικά οπιοειδή (ηρωίνη) 
• συνθετικά οπιοειδή (μεθαδόνη)

 

Το 1806 απομονώθηκε από το ακατέργαστο όπιο ένα αλκαλοειδές, η μορφίνη, που ονομάστηκε έτσι από τον Μορφέα, τον Έλληνα θεό των ονείρων. Αυτή η πικρή σκόνη διαπιστώθηκε ότι είχε ισχυρή κατασταλτική και αναλγητική δράση. Πριν γίνουν γνωστές οι εθιστικές της ιδιότητες, η μορφίνη χρησιμοποιούνταν συχνά σε ιδιοσκευάσματα. Στα μέσα του 19ου αιώνα, με τη χρήση της υποδερμικής βελόνας, η μορφίνη άρχισε να χρησιμοποιείται σε ενέσιμη μορφή και να εγχέεται απευθείας στις φλέβες ώστε να ανακουφίσει τον πόνο. Στη διάρκεια του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου, η μορφίνη χρησιμοποιήθηκε θεραπευτικά σε πολλούς στρατιώτες που τραυματίστηκαν στη μάχη και σε όσους υπέφεραν από δυσεντερία, με αποτέλεσμα να εθιστούν σε αυτήν. Σήμερα, η μορφίνη χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις όπου απαιτείται ισχυρή αναλγησία, όπως για παράδειγμα στον καρκίνο.

 

Οι κύριες δράσεις τις είναι:
• αίσθημα ευφορίας
• ελαφρά άρση των αναστολών
• επιβράδυνση της σκέψης 
• άμβλυνση του συναισθήματος
• καταστολή της αίσθησης του πόνου και της αναπνευστικής λειτουργίας

 

Οι υψηλές δόσεις μπορούν να προκαλέσουν:
• σπασμούς
• διέγερση
• κώμα έως και θάνατο

 

ΚΩΔΕΙΝΗ
Η κωδεΐνη ανευρίσκεται στο όπιο, όπως και η μορφίνη, και αποτελεί ένα από τα συχνότερα συνταγογραφούμενα οπιοειδή. Στην ιατρική της χρήση συνδυάζεται με την ασπιρίνη για την ανακούφιση από ήπιο έως μέτριο πόνο. Βρίσκεται στα συστατικά διάφορων αντιβηχικών και αποτελεί συχνά ουσία κατάχρησης, κυρίως από άτομα εξαρτημένα σε άλλα οπιοειδή (π.χ. μορφίνη, ηρωίνη). Η κωδεΐνη, μετά τη χορήγησή της, μεταβολίζεται σε μορφίνη από το ήπαρ. Η διάρκεια δράσης της είναι περίπου 3-4 ώρες. Τα συμπτώματα που προκαλεί είναι παρόμοια με αυτά της μορφίνης, σε πιο ήπιο βαθμό.

Οι βασικές της επιδράσεις είναι αναλγητικές, αλλα και ευφοριογόνες. Λόγω της ευφορίας που προκαλεί, αποτελεί και μία ιδιαίτερα εξαρτησιογόνο ουσία. Η έντονη εξάρτηση που προκαλείται εμφανίζεται τόσο με ψυχικά όσο και με σωματικά συμπτώματα, αντίστοιχα με αυτά που χαρακτηρίζουν την εξάρτηση από μορφίνη. Μετά τη διακοπή λήψης της ουσίας (σε περιπτώσεις εξάρτησης/κατάχρησης),  παρουσιάζεται χαρακτηριστικό σύνδρομο στέρησης, παρόμοιο με αυτό της μορφίνης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι θεραπείες που ακολουθούνται είναι αυτές που χρησιμοποιούνται και για την μορφίνη.