Στη σημερινή κοινωνία, η εύρεση εργασίας είναι πολύ δύσκολη λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού, του υψηλού ποσοστού ανεργίας και της εξειδίκευσης που απαιτείται. Θεωρείται ότι όσες περισσότερες ακαδημαϊκές γνώσεις έχει κάποιος, τόσο πιο εύκολα μπορεί να απορροφηθεί από την αγορά εργασίας.
Όλοι αυτοί οι λόγοι, έχουν συντελέσει ώστε να συνδέσουν οι γονείς την επιτυχία στο σχολείο με την οικονομική, επαγγελματική και προσωπική επιτυχία του παιδιού τους. Επομένως για τους γονείς, η σχολική αποτυχία προεικάζει και την αποτυχία σε όλους τους παραπάνω τομείς.
Πολύ συχνά οι γονείς, θεωρώντας πως εκπληρώνουν το χρέος τους προς το παιδί τους για μια σίγουρη επαγγελματική αποκατάσταση, προσπαθούν να του επιβάλλουν να επιθυμεί τη γνώση και την επιτυχία. Με αυτό τον τρόπο όμως, βάζουν σε κίνδυνο τη σχέση τους αλλά και την ίδια την επιθυμία του παιδιού για μάθηση.
Πολλές φορές ο μαθητής, μπορεί να ανταποκριθεί πειθήνια στις απαιτήσεις των γονιών του για επιτυχία στο σχολείο, αλλά όταν έρθει αντιμέτωπο με τη δική του επιθυμία, τότε ίσως να μην ταυτίζεται με αυτές των γονιών του. Επομένως, μπορεί να δημιουργηθεί ρήξη στη σχέση γονέα – παιδιού που θα έχει σαν αποτέλεσμα και την αναστολή της επιθυμίας του για μάθηση και επιτυχία.
Κίνητρα για μάθηση
Για να μάθει το παιδί, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να μπορεί να δράσει αυτόνομα. Οι γονείς θα πρέπει να του επιτρέψουν να έχει τη δική του επιθυμία για γνώση και να αποδεχτούν το χρόνο και τον τρόπο που χρειάζεται για να μάθει. Γιατί να «μάθει», δεν σημαίνει μόνο να ακούσει, αλλά και να επεξεργαστεί τη γνώση που του δίνεται.
Όταν οι γονείς αναλαμβάνουν την ευθύνη για την εργασία του παιδιού στο σπίτι, του στερούν τη δυνατότητα να αναπτύξει τη δική του ευθύνη και ανεξαρτησία. Με τη συνεχή βοήθειά τους, το παιδί αντιλαμβάνεται ότι με αυτό τον τρόπο αποσπά την προσοχή των γονιών του και μαθαίνει ότι έτσι πρέπει να ενεργεί αλλά και παράλληλα μπορεί να του δημιουργηθεί η πεποίθηση ότι δεν είναι ικανό να τα βγάλει πέρα μόνο του.
Συχνά οι γονείς, πιστεύοντας ότι η επίδοση του παιδιού στο σχολείο αντανακλά και τη δική τους εικόνα, συνεχίζουν να το πιέζουν, κλονίζοντας με αυτό τον τρόπο τη σχέση τους. Αν ο γονιός θέλει να βοηθήσει το παιδί να γίνει ανεξάρτητο και να αναλάβει τις ευθύνες του, θα πρέπει να αφήσει το θέμα του διαβάσματος στο ίδιο.
Απαραίτητη προϋπόθεση για να αναπτυχθούν τα κίνητρα μάθησης στο παιδί είναι η καλή συναισθηματική σχέση με το γονιό. Όταν οι γονείς εκδηλώνουν την απογοήτευσή τους, την αποδοκιμασία τους ή ακόμα και το θυμό τους για τις κακές σχολικές του επιδόσεις, τότε το παιδί ερμηνεύει αυτή τη συμπεριφορά ως απόσυρση της γονεϊκής αγάπης.
Με αυτό τον τρόπο όμως, μπορεί να του δημιουργηθούν μια σειρά από μπερδεμένες σκέψεις και πεποιθήσεις όπως ότι:
- αν είσαι καλός μαθητής, τότε είσαι και καλό παιδί
- αν κρύβεις το διαγώνισμα, που δεν πήγες καλά, τότε είσαι ψεύτης
- αν δεν καταλαβαίνεις το μάθημα που σου εξήγησαν, τότε είσαι ανίκανος
- αν δεν θέλεις να μπεις στον ανταγωνισμό από νωρίς, τότε είσαι δειλός
- αν συνέχεια τονίζουν τα λάθη σου και εσύ δεν διορθώνεσαι, τότε είσαι αδιάφορος
- αν όλοι σου λένε «προσπάθησε κι άλλο» κι εσύ δεν ξέρεις πως, τότε δεν έχεις αυτοπεποίθηση
- αν στα 15 σου δεν ξέρεις ακόμα τι κατεύθυνση να διαλέξεις, τότε δεν έχεις στόχους και
- αν αποτύχεις στις πανελλήνιες εξετάσεις, τότε είσαι ένας αποτυχημένος άνθρωπος.
Όταν καταφέρουν οι γονείς να αναγνωρίσουν ότι δεν είναι υπεύθυνοι για το διάβασμα, τους βαθμούς κ.λ.π. του παιδιού, τότε θα βοηθήσουν το παιδί να ωριμάσει και να καταλάβει ότι ακαδημαϊκή αποτυχία δεν σημαίνει αποτυχημένος άνθρωπος.
Ο ρόλος της οικογένειας για την ανάπτυξη των κινήτρων μάθησης
Μέσα στην οικογένεια, αλλά και μέσα στο σχολείο, πέρα από τις σχολικές βάσεις που είναι πολύ σημαντικές, ο μαθητής αναπτύσσει και κάποιες άλλες δεξιότητες τόσο προσωπικές όσο και κοινωνικές, που είναι εξίσου σημαντικές για την πορεία του στη ζωή.
Η οικογένεια που εκπαιδεύει σε προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες τα παιδιά της, ανοίγει ταυτόχρονα το δρόμο για την ανάπτυξη των κινήτρων μάθησης, καθώς η επιθυμητή συμπεριφορά και η μάθηση του παιδιού, ενισχύονται με την απόκτηση αυτοπεποίθησης και την ανοικτή εκδήλωση αγάπης των γονιών. Έτσι, αν τα παιδιά έχουν την απαραίτητη στήριξη όταν τη χρειάζονται τόσο από το σχολείο, όσο και από το κοινωνικό τους περίγυρο, τότε θα έχουν και μια καλή πορεία στη ζωή τους.
Επομένως, η οικογένεια που θέλει να καλλιεργήσει τις δεξιότητες αυτές στα παιδιά της, χρειάζεται να:
- διαχειρίζεται υπομονετικά και αποτελεσματικά τα θέματά της,
- υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός και εμπιστοσύνη ανάμεσα στα μέλη της,
- ενθαρρύνει την ανοικτή επικοινωνία και το διάλογο, όπου θα ακούγονται οι απόψεις όλων,
- δείχνει ανοικτά τα συναισθήματά τους (αρνητικά ή θετικά),
- αποδέχεται τα μέλη της όπως είναι,
- ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση των παιδιών,
- τονίζει όχι μόνο τα θετικά, αλλά και τις προσπάθειες του παιδιού,
- ενισχύει την ανεξαρτησία των μελών της,
- προσφέρει θετικά πρότυπα συμπεριφοράς στα παιδιά,
- υπάρχουν ρεαλιστικές προσδοκίες, δηλαδή οι απαιτήσεις των γονέων να ανταποκρίνονται στις δυνατότητες των παιδιών,
- διαχωρίζει το ρόλο του «παιδιού» από το ρόλο του «μαθητή» και το ρόλο του «γονέα» από το ρόλο του «δασκάλου». Το παιδί δεν χρειάζεται ένα δεύτερο δάσκαλο στο σπίτι, αφού έχει ήδη ένα στο σχολείο,
- αποφεύγει τις συγκρίσεις με άλλα αδέρφια ή με άλλους μαθητές, καθώς κάθε άτομο είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα.
Το παιδί έχει την ανάγκη να νιώθει ότι έχει δίπλα του ανθρώπους που το αγαπάνε, το υπολογίζουν, το προσέχουν, το ακούν και το αποδέχονται, με ό, τι επίδοση κι αν έχει, όσες φορές κι αν αποτύχει ή επιτύχει. Ένα υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση της σχολικής επίδοσης, αλλά και στην προσωπική επιτυχία του ατόμου.
- υπάρχει αμοιβαίος σεβασμός και εμπιστοσύνη ανάμεσα στα μέλη της,
- ενθαρρύνει την ανοικτή επικοινωνία και το διάλογο, όπου θα ακούγονται οι απόψεις όλων,
- δείχνει ανοικτά τα συναισθήματά τους (αρνητικά ή θετικά),
- αποδέχεται τα μέλη της όπως είναι,
- ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση των παιδιών,
- τονίζει όχι μόνο τα θετικά, αλλά και τις προσπάθειες του παιδιού,
- ενισχύει την ανεξαρτησία των μελών της,
- προσφέρει θετικά πρότυπα συμπεριφοράς στα παιδιά,
- υπάρχουν ρεαλιστικές προσδοκίες, δηλαδή οι απαιτήσεις των γονέων να ανταποκρίνονται στις δυνατότητες των παιδιών,
- διαχωρίζει το ρόλο του «παιδιού» από το ρόλο του «μαθητή» και το ρόλο του «γονέα» από το ρόλο του «δασκάλου». Το παιδί δεν χρειάζεται ένα δεύτερο δάσκαλο στο σπίτι, αφού έχει ήδη ένα στο σχολείο,
- αποφεύγει τις συγκρίσεις με άλλα αδέρφια ή με άλλους μαθητές, καθώς κάθε άτομο είναι μια ξεχωριστή προσωπικότητα.
Το παιδί έχει την ανάγκη να νιώθει ότι έχει δίπλα του ανθρώπους που το αγαπάνε, το υπολογίζουν, το προσέχουν, το ακούν και το αποδέχονται, με ό, τι επίδοση κι αν έχει, όσες φορές κι αν αποτύχει ή επιτύχει. Ένα υποστηρικτικό οικογενειακό περιβάλλον, μπορεί να συμβάλλει στην ενίσχυση της σχολικής επίδοσης, αλλά και στην προσωπική επιτυχία του ατόμου.