ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα και χρήση ουσιών

Των Μπανιώτη Στέλλα και Μάλφα Γεωργία*

Με αφορμή τις εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο στα πλαίσια του εορτασμού του μήνα Υπερηφάνιας (Pride Month) για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, αποφασίσαμε να ασχοληθούμε με ένα σημαντικό θέμα που απασχολεί τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα, με σκοπό να αυξήσουμε την ορατότητα γύρω από τις εμπειρίες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

Τα άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως ΛΟΑΤΚΙ+ συχνά έρχονται αντιμέτωπα με ποικίλες προκλήσεις που δεν αντιμετωπίζουν τα άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως ετεροφυλόφιλα. Ως αποτέλεσμα αυτών των δυσκολιών, τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης διαφόρων προβλημάτων υγείας, συμπεριλαμβανομένης και της κατάχρησης ουσιών (National Institute on Drug Abuse, 2017)

LGBTQΙ+ (ΛΟΑΤΚΙ+) 

Το LGBTQΙ+ (ΛΟΑΤΚΙ+) είναι ένα γενικό ακρωνύμιο προορισμένο να συμπεριλάβει τα άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως λεσβίες, ομοφυλόφιλοι, αμφιφυλόφιλοι, διεμφυλικοί/ τρανσέξουαλ ή queer.
Παρακάτω παρουσιάζονται μερικές από τις βασικές ορολογίες που άπτονται αυτής της κοινότητας (Valorose, et al., 2021) : 

  • Γκει (Gay) → Άτομο που αισθάνεται συναισθηματική ή/και σεξουαλική έλξη προς άτομα του ίδιου φύλου (συνήθως άντρας αλλά χρησιμοποιείται και από γυναίκες)
  • Λεσβία → Άτομο που αυτοπροσδιορίζεται ως γυναίκα και αισθάνεται συναισθηματική, ρομαντική, ή/και σεξουαλική έλξη προς άτομα του ίδιου φύλου.
  • Αμφισεξουαλικός (bisexual) → Άτομο που αισθάνεται συναισθηματική ή/και σεξουαλική έλξη προς δύο φύλα ή περισσότερα. Πολύ συχνά χρησιμοποιείται ως όρος ομπρέλα για να περιγράψει διάφορες μορφές σεξουαλικότητας.
  • Ασέξουαλ → Αλλιως και ace. Κάποιος/α που δεν βιώνει ή (βιώνει λίγη) σεξουαλική έλξη προς τον άλλον.
  • Βιολογικό φύλο (sex) → Το σύνολο εκείνων των βιολογικών χαρακτηριστικών όπως είναι πρωτογενώς (μεταξύ άλλων) οι γονάδες, τα χρωμοσώματα, οι ορμόνες, τα εσωτερικά και εξωτερικά γεννητικά όργανα τα οποία χρησιμοποιούνται για να αποδοθεί σε ένα άτομο το φύλο κατά τη γέννηση από την ιατρική κοινότητα.
  • Ταυτότητα Φύλου/ Έμφυλη ταυτότητα (Gender Identity) → Ο ατομικός και εσωτερικός τρόπος που βιώνεται το κοινωνικό φύλο (gender) από κάθε άτομο και που μπορεί να συμπίπτει ή όχι με το αποδοθέν κατά τη γέννησή του φύλο.
  • Διεμφυλικός/ Transgender → Άτομα των οποίων το φύλο δεν συμβαδίζει με το φύλο που τους αποδόθηκε κατά τη γέννηση. Κάποια τρανς άτομα προβαίνουν σε διαδικασίες επαναπροσδιορισμού φύλου, ωστόσο πρέπει να σημειωθεί πως δεν προτίθενται όλα τα τρανς να προχωρήσουν σε τέτοιες διαδικασίες και αυτό δεν επηρεάζει το αν είναι τρανς ή όχι.
  • Cisgender → Άτομο του οποίου η ταυτότητα φύλου δεν διαφέρει από το φύλο που του αποδόθηκε κατά τη γέννησή του
  • Ιντερσεξ (intersex) → Τα ίντερσεξ άτομα γεννιούνται με χαρακτηριστικά φύλου (π.χ. χρωμοσώματα, γεννητικά όργανα ή και ορμονική δομή) που δεν ανήκουν αυστηρά στην αρσενική ή θηλυκή κατηγορία ή ανήκουν και στις δύο κατηγορίες ταυτόχρονα
  • Ετεροκανονικότητα → Η κοινωνικά επιβαλλόμενη δυαδικότητα του φύλου, καθώς και την πίστη στην ιδέα πως η ετεροφυλοφιλία είναι ο μοναδικός φυσιολογικός και αποδεκτός σεξουαλικός προσανατολισμός.
  • Queer → Χρησιμοποιείται συχνά από άτομα που δεν αποδέχονται τις παραδοσιακές έννοιες φύλων και σεξουαλικότητας και δεν ταυτίζονται/καλύπτονται με κάποιο από τους υπόλοιπους όρους του ακρωνυμίου ΛΟΑΤΙ+ αλλά και ως όρος-ομπρέλα για όλα τα LGBTQΙ+ άτομα
  • Oμοφοβία→ Η ψυχολογική και κοινωνική προκατάληψη, οι διακρίσεις και ο παράλογος φόβος προς τα άτομα με ομόφυλο σεξουαλικό προσανατολισμό. (Colour Youth, Κοινότητα LGBTQ Νέων Αθήνας, 2018).

 

Κάνουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα συχνότερη χρήση ουσιών;

Είναι γεγονός, ότι τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα χαίρουν μεγαλύτερης αποδοχής σε σύγκριση με παλαιότερα. Παρ’ όλα αυτά, συνεχίζουν δυστυχώς να έρχονται αντιμέτωπα με το κοινωνικό στίγμα που συνδέεται με τον σεξουαλικό τους προσανατολισμό (Hequembourg & Dearing, 2013).

Σύμφωνα με τον Aromin (2016), παρόλο που τα περισσότερα ΛΟΤΑΚΙ+ άτομα δεν κάνουν κατά κανόνα χρήση ουσιών, ως ευρύτερη ομάδα αντιμετωπίζουν μοναδικές προκλήσεις όσον αφορά την διαμόρφωση της ταυτότητάς τους, γεγονός που τα εκθέτει σε μεγαλύτερο κίνδυνο κατάχρησης ουσιών. Οι περισσότερες έρευνες υποστηρίζουν, ότι η αυξημένη χρήση ενδέχεται να οφείλεται στο στρες που βιώνουν τα άτομα αυτά εξαιτίας του στίγματος (Hequembourg & Dearing, 2013).

Υπό αυτή την οπτική, τόσο το αλκοόλ όσο και τα ναρκωτικά είναι πολύ πιθανό να αποτελούν δυσπροσαρμοστικούς τρόπους αντιμετώπισης που βοηθούν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα να διαχειριστούν το υπερβολικό στρες που βιώνουν (Hequembourg & Dearing, 2013). Στην προσπάθειά τους να διαχειριστούν όχι μόνο το στρες, αλλά την παρενόχληση ή ακόμα και την απόρριψη από τις οικογένειες τους, οι νέοι που φέρουν ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να κάνουν κατάχρηση ουσιών σε σύγκριση με τους cisgender ή/και ετεροφυλόφιλους συνομηλίκους τους (Preventing Substance Abuse Among LGBTQ Teens, n.d)

Χρήση ουσιών μεταξύ των ΛΟΑΤΚΙ+ νέων

Σύμφωνα με τα δεδομένα του National Survey on LGBTQ Mental Health που διεξήχθη από το Trevor Project (2022), γνωρίζουμε, ότι:

  • 56% ΛΟΑΤΚΙ νέων → χρήση αλκοόλ τον τελευταίο χρόνο
  • 47% των ΛΟΑΤΚΙ+ νέων → χρήση αλκοόλ κάτω των 21 ετών.
  • πάνω από 1/3 ΛΟΑΤΚΙ+ νέους (34%) → χρήση μαριχουάνας τον τελευταίο χρόνο,
  • 29% των ΛΟΑΤΚΙ+ νέων → χρήση μαριχουάνας κάτω των 21 ετών.
  • 11% των ΛΟΑΤΚΙ+ νέων → τακτική χρήση (που ορίζεται ως καθημερινή ή εβδομαδιαία χρήση) αλκοόλ ή μαριχουάνας

Οι τρανς (trans) φοιτητές καταναλώνουν αλκοόλ πολύ πιο συχνά και σε μεγαλύτερες ποσότητες σε σύγκριση με τους cisgender συνομηλίκους τους, με σκοπό την μείωση του στρες ή λόγω προβλημάτων στις διαπροσωπικές τους σχέσεις (Valorose et al., 2021).

Επιπλέον, η εμπειρία της “θεραπείας μεταστροφής” (conversion therapy) ή προσπαθειών αλλαγής της ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητας ενός νέου σε ετεροφυλόφιλου και/ή cisgender, συσχετίστηκε με μεγαλύτερες πιθανότητες τακτικής κατανάλωσης αλκοόλ και τακτικής χρήσης μαριχουάνας και συνταγογραφούμενων φαρμάκων. Ακόμα, η βίωση σωματικής βλάβης λόγω της ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητας σχετιζόταν με μεγαλύτερες πιθανότητες να αναφέρει κανείς τακτική χρήση αλκοόλ, μαριχουάνας και σχεδόν 2 φορές μεγαλύτερες πιθανότητες τακτικής χρήσης συνταγογραφούμενων φαρμάκων (The Trevor Project, 2022).

Σύμφωνα με τους Kerr et al., (2014), οι αμφιφυλόφιλες φοιτήτριες έχουν σημαντικά μεγαλύτερη πιθανότητα να κάνουν χρήση καπνού, μεγάλης ποσότητας αλκοόλ και μαριχουάνας σε σχέση με ετεροφυλόφιλες γυναίκες, ενώ οι λεσβίες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να κάνουν χρήση ηρεμιστικών και παραισθησιογόνων από ό,τι οι ετεροφυλόφιλες γυναίκες.

Εθνικά στοιχεία από την Εθνική Έρευνα για τη Χρήση Ναρκωτικών και την Υγεία του 2018 δείχνουν, ότι οι λεσβίες, οι γκέι και αμφιφυλόφιλοι (ΛΟΑ) νέοι ενήλικες κάνουν χρήση αλκοόλ, μαριχουάνας, συνταγογραφούμενων φαρμάκων και άλλων παράνομων ναρκωτικών σε υψηλότερα ποσοστά από ό,τι οι ετεροφυλόφιλοι μαθητές.

Μάλιστα, μεταξύ των φοιτητών, η έρευνα δείχνει ότι οι λεσβίες και οι αμφιφυλόφιλες γυναίκες φαίνεται να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από ό,τι οι ομοφυλόφιλοι άνδρες (Valorose et al., 2021).

 

Παράγοντες κινδύνου χρήσης ουσιών για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα

Το γεγονός ότι κάποιο άτομο φέρει μία ή περισσότερες ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητες δεν οδηγεί από μόνο του στην κατάχρηση ουσιών.
Αντίθετα, οι υπάρχουσες προκαταλήψεις οδηγούν στην μείωση της υποστήριξης που λαμβάνουν οι ΛΟΑΤΚΙ+ έφηβοι,
οι οποίοι αισθάνονται μεγαλύτερη πίεση να στραφούν στο αλκοόλ
και τα ναρκωτικά (Preventing Substance Abuse Among LGBTQ Teens, n.d.).

Επιπλέον, η εν λόγω κοινότητα έρχεται αντιμέτωπη και με άλλες προκλήσεις οι οποίες αυξάνουν τον κίνδυνο κατάχρησης ουσιών, όπως:

  • Εκφοβισμός και παρενόχληση: Τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα στοχοποιούνται λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού ή της ταυτότητας και έκφρασης φύλου τους. Πιο συγκεκριμένα, τα αποτελέσματα του Human Rights Campaign Foundation Youth Survey αναφέρουν, ότι τα άτομα αυτά έχουν διπλάσιες πιθανότητες να δεχτούν λεκτική ή σωματική επίθεση.
  • Συγκρούσεις με την οικογένεια και απόρριψη: Αρκετά συχνά η αποκάλυψη της ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητας δημιουργεί συγκρούσεις στο οικογενειακό περιβάλλον, ενώ υπάρχει και η πιθανότητα της ολοκληρωτικής απόρριψης του παιδιού. Το γεγονός αυτό αυξάνει τον κίνδυνο κατάχρησης ουσιών.
  • Μειονοτικό άγχος (Minority stress): Ως μειονοτικό άγχος ορίζεται η βίωση δυσκολιών από ένα άτομο, επειδή φέρει μία στιγματισμένη ταυτότητα, όπως είναι η ΛΟΑΤΚΙ+ ταυτότητα.
  • Έμφυλα στερεότυπα: Η έμφαση στη συμμόρφωση με προαποφασισμένους “ανδρικούς” και “γυναικείους” ρόλους και χαρακτηριστικά ασκεί μεγάλη πίεση στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, και ιδιαίτερα σε όσα δεν ανταποκρίνονται στις κοινωνικές προσδοκίες όσον αφορά το φύλο τους (gender non-conforming).
  • Διακρίσεις και κοινωνικό στίγμα: Παρά τη σταδιακή αύξηση της αποδοχής των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, τα περισσότερα από αυτά συνεχίζουν να αποτελούν θύματα ομοφοβίας, διακρίσεων ή ακόμα και εγκλημάτων μίσους.
  • Εσωτερικευμένη ομοφοβία: Τα αρνητικά συναισθήματα ως προς την ομοφυλοφιλία που μπορεί να αναπτύξουν τα ομοφυλόφιλα άτομα είτε προς τον εαυτό τους είτε προς άλλα άτομα που αυτοπροσδιορίζονται ως ομοφυλόφιλα. Τα συναισθήματα αυτά προκύπτουν από την εσωτερίκευση των αρνητικών πεποιθήσεων τρίτων ατόμων ή της κοινωνίας σχετικά με την ομοφυλοφιλία.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορεί να δημιουργήσουν ένα γενικότερο αίσθημα αποξένωσης στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, ιδιαίτερα αν δεν υπάρχει ένα υποστηρικτικό πλαίσιο. Το γεγονός αυτό αυξάνει με τη σειρά του την πιθανότητα κατάχρησης ουσιών (Color Youth, LGBTQ Κοινότητα Νέων Αθήνας, 2018; Kaliszewski, 2023; Preventing Substance Abuse Among LGBTQ Teens, n.d.).

 

Πρόληψη της χρήσης ουσιών μεταξύ ΛΟΑΤΚΙ+ νέων σε πανεπιστημιακά και σχολικά περιβάλλοντα

Αρχικά, η παροχή γενικής υποστήριξης μπορεί να βοηθήσει στην διαχείριση του άγχους και την επίτευξη καλύτερης σχολικής/ακαδημαϊκής επίδοσης, γεγονός που στη συνέχεια μπορεί να συμβάλλει στη μείωση του κινδύνου χρήσης ουσιών. Επιπλέον, οι δραστηριότητες ή οι ομάδες που φέρνουν κοντά τους ΛΟΑΤΚΙ+ φοιτητές μπορούν να συντελέσουν στη δημιουργική απασχόληση τους, και κατ’ επέκταση στην απομάκρυνση από το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά. Επιπλέον, αυξάνουν την αίσθηση του ανήκειν στην πανεπιστημιούπολη και τις ευκαιρίες ανάπτυξης σχέσεων με άλλους φοιτητές για κοινωνική υποστήριξη (Valorose et al., 2021).

Όσον αφορά τώρα τα σχολεία, όταν αυτά έχουν μεριμνήσει για την ύπαρξη πολιτικών κατά  του εκφοβισμού, ασφαλών χώρων και μαθημάτων που ενημερώνουν τους μαθητές σχετικά με ζητήματα που άπτονται της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, τότε ο κίνδυνος κατάχρησης ουσιών μειώνεται σημαντικά για όλα τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Επιπλέον, η ύπαρξη σχολικών συμβούλων επαρκώς εκπαιδευμένων σε αυτά τα θέματα (ή ακόμα και ΛΟΑΤΚΙ+ συμβούλων) συμβάλλει επίσης στη μείωση του κινδύνου (Prevost, 2023).

Κάτι ακόμα που θα μπορούσε να συμβάλλει στην πρόληψη είναι οι διαδικασίες ελέγχου στα σχολικά πλαίσια, με στόχο την αναγνώριση των συμπτωμάτων μειονοτικού άγχους που οδηγούν στην κατάχρηση ουσιών (Fuxman et al., 2020).

 

Πώς μπορούν οι γονείς/φροντιστές να βοηθήσουν τους ΛΟΑΤΚΙ+ νέους;

 


Γνωρίζουμε πως πολλές οικογένειες
ίσως δυσκολεύονται να αποδεχθούν ότι το παιδί τους
είναι ΛΟΑΤΚΙ+,
γιατί αυτά τα θέματα τους κάνουν να αισθάνονται άβολα
ή επειδή συγκρούονται με τα πιστεύω τους.

 

 

Αρχικά, θα ήταν βοηθητικό για εσάς να μιλήσετε σε κάποιον επαγγελματία ή να βρείτε μια ομάδα υποστήριξης ώστε να μιλήσετε με άλλους γονείς και μέλη οικογενειών που έχουν ΛΟΑΤΚΙ+ παιδιά και εφήβους. Επιπλέον, η ενημέρωση για τη ΛΟΑΤΚΙ ταυτότητα του παιδιού σας θα σας βοηθήσει να το καταλάβετε καλύτερα, προκειμένου να μπορέσετε να του προσφέρετε την υποστήριξη που χρειάζεται (Πολύχρωμο Σχολείο, 2017).

Είναι σημαντικό αφενός να αναγνωρίζετε τα συναισθήματά σας και αφετέρου να σκεφτείτε πώς θα μπορούσατε να στηρίξετε το παιδί σας. Ξέρουμε πως αγαπάτε το παιδί σας και θέλετε το καλύτερο γι'  αυτό. Παρ΄ όλα αυτά, κάποιες συμπεριφορές τις οποίες αντιλαμβάνεστε ως προστατευτικές, όπως η προσπάθεια να μοιάσει το παιδί σας με τους ετεροφυλόφιλους/cisgender φίλους του ή η παρεμπόδιση ενημέρωσης για ΛΟΑΤΚΙ+ θέματα, μπορεί το ίδιο το παιδί να τις εκλαμβάνει ως απορριπτικές ή κακοποιητικές (Πολύχρωμο Σχολείο, 2017).

Εσείς ως γονείς μπορείτε να ξεκινήσετε βρίσκοντας χρόνο να μιλήσετε στο παιδί σας. Ζητήστε του σας να σας πει για τις εμπειρίες του και για τα συναισθήματα του και ρωτήστε το πώς θα μπορούσατε να το στηρίξετε και τι χρειάζεται από εσάς. Μην το διακόπτετε απλά ακούστε. Επιπλέον, είναι σημαντικό να υποστηρίξετε την έκφραση φύλου του παιδιού σας, μέσω της εκτίμησης των επιλογών στα ρούχα ή στο χτένισμα που μπορεί να μην είναι τυπικές για το φύλο του (Πολύχρωμο Σχολείο, 2017).

Σύμφωνα με την έρευνα του Family Acceptance Project, οι οικογένειες, μπορεί να έχουν σημαντική επίδραση στα ΛΟΑΤΚΙ+ παιδιά τους. Ειδικότερα, βρέθηκε ότι η οικογενειακή αποδοχή προωθεί την ευημερία και βοηθά στην προστασία των ΛΟΑΤΚΙ+ νέων απέναντι στους κινδύνους, ενω η απόρριψη έχει σοβαρό αντίκτυπο στην έκθεσή τους σε αυτούς. Πιο συγκεκριμένα, βρέθηκε ότι όταν το επίπεδο οικογενειακής απόρριψης είναι μέτριο, ο κίνδυνος χρήσης παράνομων ουσιών από τα νεαρά ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα μειώνεται στο μισό (Πολύχρωμο Σχολείο, 2017).

 

* Προπτυχιακές φοιτήτριες του τμήματος ψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης που πραγματοποίησαν την πρακτική τους στο Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων Π.Ε. Ρεθύμνου.

ΠΗΓΕΣ

 

Μείνε ενήμερος

Γίνε συνδρομητής στο newsletter μας και μάθε πρώτος τα νέα και τις δράσεις μας

Εγγραφή

Κέντρο Πρόληψης Π.Ε. Ρεθύμνης

  • Δημοκρατίας 51  
  • Τηλέφωνα: 28310 - 50100, 28310 - 20390
    Fax: 28310 - 55899 
  • email: info@prolipsis.gr
Οι υπηρεσίες παρέχονται δωρεάν
website powered by HOTSoft.gr - κατασκευή ιστοσελίδας